“Hayalimizdeki Bürokrasi”

Tecrübeli ve nitelikli bürokratlar, yapılacak işleri öncelik sırasına koyarak listeler ve önem derecesine göre yerine getirmeye çalışırlar. Mesai sonunda da yaptığı işleri değerlendirerek vicdanen rahat bir şekilde evine, gönül huzuruyla giderler. Bir önceki gününü değerlendirdiğinde bugün daha iyi işler çıkardığını düşünür; aksi hâlde kendini rahatsız hisseder. Çünkü düne göre bir gün daha tecrübelidir. Ayrıca iki günü birbirine eşit olanın zararda olduğunu bilir ve buna göre davranır.

Ertelenen her işin kamuya nasıl bir yük oluşturduğunu bilmemiz gerekiyor. Hatta her erteleme, birilerinin mutluluğunu çalmak veya hüznünü artırmak demektir. Zamanında yapılması gereken bir atamanın birilerinin evine sıcak çorba, zamanında yapılan bir ödemenin birilerinin iflasını önleme, hatta zamanında yapılan bir tedavinin bir can kurtarma anlamına geldiğini bilmek gerekir.

Kendini sorgulayan, güçlü ve zayıf yönlerini masaya yatırıp fırsat ve tehditleri tespit eden bürokrat sayısı her geçen gün azalmaktadır. Buna karşılık sadece fırsat peşinde koşanların arttığını görüyoruz. Kendine tövbe ve tefekkür zamanı ayırıp yaptıklarını ve yapması gerektiği hâlde yapmadıklarını değerlendirmek önemli bir erdemdir. Kendini sorgulamayan bir bürokratın sistem geliştirmesi oldukça zordur. Kendinin farkına varamayanın sistem analizi yapması da elbette beklenemez. Özetle bütün mesele kendini bilme meselesidir.

Eleştiri, kulağı en fazla tırmalayan ya da can sıkan kavramlardan biridir. Hele ki gücün zirvesinde olanların eleştirilmesi tahammül edilmesi zor bir durumdur. Bir yaşlı kadının herkesin içinde adaletin zirve ismi Hz. Ömer’i eleştirmesi ve bu eleştiri karşısında “Ömer yanıldı.” cevabının mübarek ağızdan dökülmesi, herhâlde günümüze ışık tutacak en önemli örneklerden biridir.

Eğer bir organizasyon eleştiriye tahammül gösteremiyorsa, en yalın ifadeyle çürümeye başlamış demektir. Övgü kadar hoş gelen ve övüldükçe daha fazlasını istemek kadar insan tabiatına uygun bir davranış yoktur. İnsanlar her şeyden bıkabilir; ancak övülmekten asla bıkmazlar. Övülmekten hoşlanma durumu bir de bağımlılık seviyesine ulaşmışsa, farklı çıkan her ses insanı çılgına çevirmeye yetecektir.

Tecrübeli ve kendisine güvenen nitelikli bürokratlar eleştirilmekten asla gocunmaz, aksine bundan memnuniyet duyarlar. Bunu bilen astları, yapılan yanlışlıkları rahatlıkla dile getirir ve sorunlar büyümeden çözüm üretilmesine katkı sağlar. Burnundan kıl aldırmayan ve kendisinden başkasına söz hakkı vermeyen kişilerin ise bırakın eleştiriye, farklı fikirlere dahi tahammülü yoktur. Bu tür kişilerin yönettiği kurumlarda sorunlar sürekli büyür.

Tecrübeli bürokratlar başkalarının birikiminden de faydalanırlar. Yapılan işleri daha etkili hâle getirmek için sürekli yeni yöntemler ararlar. Her yenilik, beraberinde fırsatların yanında riskleri de getirir. “Böyle gelmiş, böyle gider.” anlayışıyla eski köye yeni adet getirmekten kaçınanlar ne fırsat yakalayabilir ne de riskle karşılaşırlar. Nitelikli bürokratlar, yemek yerken veya çay içerken dahi devlet işlerini nasıl daha iyi yapabileceklerini düşünürler.

Doğrularla beraber olmak ilahi bir buyruktur. Her kamu kurumunda dürüstlüğüyle tanınan, parmakla gösterilen insanlar vardır. Ancak onların yanında durmanın da bir bedeli vardır. Buna rağmen devlet işlerini yürütürken doğru insanlarla birlikte hareket etmek önemli fırsatlar doğurur. İlkeli insanlar işlerini birilerinin gözüne bakarak yapmadıkları için bazen eleştirilerin hedefi olurlar. Bu nedenle tecrübeli bürokratlar, çalışılması zor olsa bile ilkeli ve dürüst insanlarla çalışmayı tercih ederler.

Steve Jobs bu konuda şöyle demiştir:
“Eğer bugün hayatının son günü olsaydı, bugün yapacağın şeyleri yine yapmak ister miydin? Uzun süre art arda ‘hayır’ yanıtını verdiğimde bir şeyleri değiştirmem gerektiğini anladım. İnsanın kısa süre içinde öleceğini bilmesi, yaşantısına damga vuracak kararlar vermesi açısından büyük önem taşır. Çünkü tüm dış beklentiler, gurur, küçük düşme ya da başarısızlık korkusu ölüm karşısında değerini yitirir.”

Herhâlde bu ifadelerin altına imza atmayacak kimse yoktur. İşin özeti ise bütün yollar ölüme çıkıyor, vesselam…